Ochrona zdrowia w liczbach: Polska na tle świata

Zdrowie w liczbach — przegląd wskaźników

Pokaz przechodzi kolejno przez pięć wskaźników zdrowotnych Banku Światowego: wydatki na zdrowie w relacji do PKB, wydatki na mieszkańca, liczbę lekarzy, umieralność niemowląt i liczbę łóżek szpitalnych. Każda plansza pokazuje ranking krajów, wartość i pozycję Polski oraz przebieg tego wskaźnika w czasie. Wszystkie liczby pochodzą z bazy World Development Indicators.

‹

›‖

Health spending (% of GDP)	61	Polska przeznacza na zdrowie 8,06% PKB — 61. miejsce na 193 kraje
Health spending per person	40	2014,13 USD na mieszkańca — 40. miejsce na 193 kraje
Physicians per 1,000 people	30	4,031 lekarza na 1000 mieszkańców — 30. miejsce na 208 krajów
Infant mortality rate	36	3,6 zgonu niemowląt na 1000 urodzeń — 36. miejsce na 196 krajów
Hospital beds per 1,000 people	21	6,04 łóżka szpitalne na 1000 mieszkańców — 21. miejsce na 201 krajów

Na każdej planszy warto czytać razem trzy rzeczy: wartość Polski, jej miejsce w rankingu i odległość od wartości światowej. Plansz nie należy porównywać między sobą — różnią się jednostką (%, USD, osoby, łóżka, zgony), liczbą uwzględnionych krajów (193–208) i rokiem odniesienia.

Najważniejsze ustalenia

Polska wypada w tym zestawie wskaźników nierówno: wydaje na zdrowie stosunkowo mało, ale pod względem zasobów i wyników plasuje się w górnej części stawki. Najbardziej rzuca się w oczy wskaźnik nakładów — bieżące wydatki na zdrowie wynoszą 8,06% PKB, co daje 61. miejsce wśród 193 krajów i wartość o blisko dwa punkty procentowe niższą od wartości światowej (10,02%). Jednocześnie liczba lekarzy sięga 4,031 na 1000 mieszkańców (30. miejsce na 208 krajów), liczba łóżek szpitalnych 6,04 na 1000 mieszkańców (21. miejsce na 201 krajów), a umieralność niemowląt 3,6 zgonu na 1000 żywych urodzeń (36. miejsce na 196 krajów). Obraz, jaki się z tego układa, to raczej „więcej zasobów niż pieniędzy" niż odwrotnie — przy czym każdy z tych wskaźników mierzy co innego i pochodzi z innego roku odniesienia.

Źródło: Bank Światowy, World Development Indicators (SH.XPD.CHEX.GD.ZS, SH.MED.PHYS.ZS, SH.MED.BEDS.ZS, SP.DYN.IMRT.IN).

Najnowsza wartość głównego wskaźnika

Wskaźnikiem otwierającym zestawienie są bieżące wydatki na zdrowie w relacji do PKB. Dla Polski najnowsza wartość to 8,0638% za rok 2024, czyli 61. pozycja w rankingu obejmującym 193 kraje. Wartość światowa podawana przez to samo źródło wynosi 10,0163%, więc Polska znajduje się o 1,95 punktu procentowego poniżej poziomu światowego. Z 193 krajów mniej więcej jedna trzecia wydaje relatywnie więcej — Polska mieści się zatem w środkowej, nieco wyższej części stawki, ale wyraźnie poniżej czołówki europejskiej.

Źródło: Bank Światowy, World Development Indicators — Current health expenditure (% of GDP), SH.XPD.CHEX.GD.ZS (https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.GD.ZS).

Czołówka i koniec stawki

Na szczycie zestawienia wydatków w relacji do PKB stoją Tuvalu (27,09%), Nauru (18,21%), USA (16,69%), Afganistan (14,99%) i Wyspy Marshalla (13,41%); dalej Liberia (13,01%), Mikronezja (12,88%), Lesotho (12,61%), Niemcy (12,27%) i Austria (11,83%). Na końcu znajdują się Laos (1,33%), Bangladesz (2,17%), Brunei (2,23%), Dżibuti (2,28%) i Gujana (2,47%), a tuż nad nimi Pakistan (2,52%) i Katar (2,52%).

Takie sąsiedztwo dobrze pokazuje, czym ten wskaźnik jest, a czym nie jest. W czołówce obok krajów wysoko rozwiniętych stoją małe państwa wyspiarskie i kraje silnie zależne od pomocy zewnętrznej — udział rośnie, gdy mianownik, czyli gospodarka, jest mały. Na drugim końcu trafiają się natomiast państwa zamożne, takie jak Brunei czy Katar. Polska z 61. miejscem jest bliżej środka niż któregokolwiek z tych ekstremów.

Źródło: Bank Światowy, World Development Indicators — Current health expenditure (% of GDP), SH.XPD.CHEX.GD.ZS.

Jak zmieniło się to w ciągu dekady

Udział wydatków na zdrowie w PKB był w Polsce przez lata bardzo stabilny: 6,45% w 2013 r., 6,25% w 2018 r., 6,39% w 2019 r. i wciąż 6,47% w 2022 r. Zmiana przyszła później — 7,14% w 2023 r. i 8,06% w 2024 r., czyli o 1,60 punktu procentowego więcej niż dwa lata wcześniej. To najwyraźniejszy ruch w całej dwunastoletniej serii.

Pozostałe szeregi zmieniały się wolniej i w różnych kierunkach. Liczba lekarzy na 1000 mieszkańców rosła z 2,223 w 2012 r. do 2,341 w 2018 r., po czym seria wykazuje wyraźny skok do 3,279 w 2019 r. i dalszy wzrost do 4,031 w 2023 r. — tak gwałtowna zmiana poziomu w jednym roku sugeruje, że warto traktować ją ostrożnie i nie czytać wyłącznie jako realnego przyrostu kadry. Liczba łóżek szpitalnych stopniowo malała: 6,6 w 2011 r., 6,58 w 2017 r., 6,13 w 2019 r. i 6,04 w ostatnim dostępnym roku serii (2022), czyli o 0,56 łóżka mniej niż na początku. Umieralność niemowląt spadała powoli i systematycznie: 4,5 w 2013 r., 4,0 w 2017 r., 3,7 w latach 2021–2023 i 3,6 w 2024 r.

Wydatki na mieszkańca w bieżących dolarach amerykańskich wzrosły z 878,09 USD w 2013 r. do 1219,29 USD w 2022 r., 1577,98 USD w 2023 r. i 2014,13 USD w 2024 r. Ponieważ jest to wielkość nominalna przeliczana na USD, na jej zmianę wpływa również kurs walutowy — poniżej podajemy same wartości, bez wniosku o skali realnego wzrostu.

Źródło: Bank Światowy, World Development Indicators — SH.XPD.CHEX.GD.ZS, SH.XPD.CHEX.PC.CD, SH.MED.PHYS.ZS, SH.MED.BEDS.ZS, SP.DYN.IMRT.IN.

Porównanie z krajami podobnymi

W relacji do PKB Polska (8,06%) wydaje mniej niż Niemcy (12,27%), Francja (11,54%), Wielka Brytania (11,13%) i Japonia (10,74%), a także mniej niż USA (16,69%) — różnica wobec Niemiec to 4,20 punktu procentowego. Blisko jest natomiast Korea Południowa (8,68%, 50. miejsce), a wyraźnie niżej plasują się Chiny (5,94%, 106. miejsce).

W przeliczeniu na mieszkańca dystans jest większy: 2014,13 USD w Polsce wobec 6849,26 USD w Niemczech (ok. 3,4 raza więcej), 5860,24 USD w Wielkiej Brytanii, 5327,43 USD we Francji, 3638,19 USD w Japonii i 3136,79 USD w Korei Południowej. USA z 13 473,19 USD są od Polski oddalone niemal siedmiokrotnie, natomiast Chiny (763,38 USD) plasują się poniżej.

Inaczej wygląda porównanie zasobów. Pod względem liczby lekarzy Polska (4,031) wypada powyżej USA (3,681), Wielkiej Brytanii (3,301), Chin (3,112), Francji (3,281), Korei Południowej (2,61) i Japonii (2,649), a poniżej Niemiec (4,534) oraz sąsiedniej Białorusi (4,717, 12. miejsce) i Rosji (5,111, 8. miejsce). Łóżek szpitalnych Polska ma 6,04 — mniej niż Niemcy (7,55), Bułgaria (8,2), Rumunia (7,23) i Białoruś (9,77), ale ponad dwa razy więcej niż USA (2,68) i Wielka Brytania (2,42) oraz mniej więcej połowę poziomu Korei Południowej (12,81) i Japonii (12,59). Umieralność niemowląt w Polsce (3,6) jest niższa niż w Wielkiej Brytanii (4,1) i USA (5,5), zbliżona do Francji (3,4) i Niemiec (3,1), natomiast wyższa niż u sąsiadów z czołówki rankingu: Czech (2,1), Białorusi (1,8), Słowenii (1,8) czy Estonii (1,5).

Źródło: Bank Światowy, World Development Indicators — SH.XPD.CHEX.GD.ZS, SH.XPD.CHEX.PC.CD, SH.MED.PHYS.ZS, SH.MED.BEDS.ZS, SP.DYN.IMRT.IN.

Jak czytać te liczby

Kilka zastrzeżeń warto mieć na uwadze. Po pierwsze, udział wydatków w PKB zależy od mianownika: w krajach o małej gospodarce lub w takich, gdzie znaczną część finansowania stanowią środki zewnętrzne, wskaźnik bywa wysoki, co nie mówi wprost o dostępności czy jakości opieki — obecność Tuvalu, Nauru czy Afganistanu w czołówce należy czytać właśnie w ten sposób. Po drugie, wydatki na mieszkańca podano w bieżących dolarach amerykańskich, więc na porównania między krajami i na przebieg szeregu czasowego wpływają kursy walut; zmiany w tej serii nie muszą odpowiadać zmianom liczonym w złotych.

Po trzecie, definicje bywają nieporównywalne. Liczba łóżek szpitalnych różnie traktuje w poszczególnych krajach łóżka opieki długoterminowej i psychiatryczne, a liczba lekarzy — to, czy liczeni są lekarze praktykujący, czy wszyscy posiadający prawo wykonywania zawodu; z tych danych nie da się wywnioskować, czy więcej łóżek lub lekarzy przekłada się na lepsze wyniki zdrowotne. Po czwarte, wskaźniki mają różną liczbę krajów w rankingu (193–208) i różne lata odniesienia (od 2022 do 2024), a niektóre zestawienia obejmują jednostki niebędące państwami, jak Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych, Grenlandia czy pozycja oznaczona jako CHI. Dlatego miejsc w rankingu nie należy zestawiać wprost między wskaźnikami ani opisywać jako „awansu" czy „spadku". Dane są aktualizowane mniej więcej raz w roku i podlegają rewizjom, więc pojedyncze wartości mogą się jeszcze zmienić.

Źródło: Bank Światowy, World Development Indicators (https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.GD.ZS i pozostałe wskaźniki wymienione powyżej).

Wydatki na ochronę zdrowia (% PKB) na mapie i na wykresach

Na górze tabeli stoją Tuvalu (27,09%), Nauru (18,21%) i USA (16,69%), na dole Laos (1,33%), Bangladesz (2,17%) i Brunei (2,23%). Polska zajmuje 61. miejsce, poniżej Niemiec (12,27%) i Japonii (10,74%), blisko Korei Południowej (8,68%).

Linia trendu przez dekadę utrzymywała się blisko 6,4%, po czym wzrosła do 7,14% w 2023 r. i 8,06% w 2024 r. Rozpiętość między krajami jest ogromna — od 1,33% do 27,09% — a wysokie wartości bywają skutkiem małego PKB w mianowniku.

Porównaj kraje

Wydatki na ochronę zdrowia na mieszkańca

Czoło stawki to USA (13 473,19 USD), Szwajcaria (11 783,67 USD) i Liechtenstein (11 494,96 USD), a koniec Madagaskar (17,44 USD), Sudan (21,08 USD) i Somalia (22,37 USD). Polska na 40. miejscu wydaje ok. 3,4 raza mniej niż Niemcy (6849,26 USD).

Szereg rośnie z 878,09 USD w 2013 r. do 1219,29 USD w 2022 r. i 2014,13 USD w 2024 r., ale jako wielkość nominalna w USD nie mówi wprost o realnym wzroście. Odległość między krańcami rankingu przekracza tysiąckrotność.

Lekarze (na 1 000 osób)

Ranking otwierają Kuba (9,542), Monako (8,609) i Seszele (6,598), a zamykają Niger (0,038), Sudan Południowy (0,041) i Somalia (0,048). Polska mieści się w górnej części tabeli, między Norwegią (4,975) a Francją (3,281).

Szereg rośnie z 2,223 w 2012 r. do 4,031 w 2023 r., ale między 2018 r. (2,341) a 2019 r. (3,279) widać skokową zmianę poziomu, którą warto czytać ostrożnie. Różnice między krajami sięgają dwóch rzędów wielkości.

Współczynnik umieralności niemowląt

Najniższe wartości mają San Marino (1,2), Estonia (1,5) oraz Białoruś, Japonia i Słowenia (po 1,8); najwyższe Sudan Południowy (71,9), Nigeria (69,8) i Niger (65,6). Polska na 36. miejscu należy do górnej części tabeli, ale nie do ścisłej czołówki.

Linia trendu opada powoli i systematycznie: 4,5 w 2013 r., 4,0 w 2017 r., 3,7 w latach 2021–2023 i 3,6 w 2024 r. Mapa pokazuje najwyższe wartości w Afryce Subsaharyjskiej, gdzie rozstęp wobec czołówki przekracza pięćdziesięciokrotność.

Łóżka szpitalne (na 1 000 osób)

Na czele są Monako (21,99), Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych (18,68) i Grenlandia (14,3534), na końcu Czad (0,15), Burkina Faso (0,2) i Mali (0,25). Polska z 21. miejscem plasuje się blisko Francji (5,65) i poniżej Rumunii (7,23).

Szereg powoli maleje: 6,6 w 2011 r., 6,13 w 2019 r. i 6,04 w ostatnim roku serii. Korea Południowa (12,81) i Japonia (12,59) mają ponad dwukrotnie więcej łóżek niż Polska, co wynika także z odmiennych definicji łóżek w statystykach krajowych.